Türkiye biedt met zijn economie, ligging en zakelijke mogelijkheden een belangrijke markt voor internationaal kapitaal. U kunt er rechtstreeks investeren, distributieovereenkomsten sluiten of uw toeleveringsketen uitbreiden. Grensoverschrijdende investeringen brengen echter ook risico’s op handelsgeschillen mee.
Stel dat u een geschil met een Turkse handelspartner voorlegt aan een rechtbank in Nederland, Duitsland of het Verenigd Koninkrijk en een vordering van miljoenen euro’s toegewezen krijgt. Is die uitspraak direct uitvoerbaar in Türkiye? Nee: volgens de bron kunnen buitenlandse rechterlijke en arbitrale uitspraken daar niet gedwongen worden uitgevoerd zonder Turkse tenuitvoerleggingsbeslissing.
Deze gids beschrijft de stappen om kapitaal en investeringen juridisch te beschermen.
Wat betekenen erkenning en tenuitvoerlegging?
Erkenning houdt in dat een buitenlandse uitspraak in Türkiye als gezaghebbende, definitieve beslissing wordt aanvaard. Zij kan bijvoorbeeld een rechtspositie of status vaststellen.
Tenuitvoerlegging maakt de uitspraak daadwerkelijk uitvoerbaar. Voor gedwongen inning via banken of executiekantoren, bijvoorbeeld van handelsvorderingen, schadevergoedingen of verplichtingen tot aandelenoverdracht, is een tenuitvoerleggingsbeslissing nodig.
De Turkse rechter beoordeelt daarbij niet opnieuw wie inhoudelijk gelijk heeft. De toets richt zich op formele voorwaarden, bescherming van het recht op verdediging en verenigbaarheid met de Turkse openbare orde. De volgende punten uit het Turkse internationaal privaatrecht (MÖHUK) zijn van belang voor tijd en kosten.
1. Feitelijke wederkerigheid
Ook zonder bilateraal verdrag kan wederkerigheid in de praktijk relevant zijn. Volgens de bron erkennen Turkse rechtbanken feitelijke wederkerigheid met onder meer Nederland, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland. Hierdoor kunnen commerciële uitspraken de tenuitvoerleggingsfase bereiken.
2. Mediation
Bij handelsvorderingen is in Türkiye doorgaans voorafgaande verplichte mediation nodig. De bron verwijst echter naar recente uitspraken van hoven van beroep, waaronder uit 2024, volgens welke geen voorafgaande mediation nodig is bij een verzoek om tenuitvoerlegging van een al definitieve buitenlandse handelsuitspraak. Een rechtstreekse aanvraag kan dan tijd besparen.
3. Griffierechten bij arbitrale uitspraken
Internationale contracten bevatten vaak arbitrageclausules van bijvoorbeeld ICC, LCIA of het Nederlands Arbitrage Instituut (NAI). Uitspraken kunnen binnen het Verdrag van New York van 1958 in Türkiye ten uitvoer worden gelegd.
Volgens de in de bron genoemde rechtspraak van het Turkse Hof van Cassatie geldt voor dergelijke procedures een vast griffierecht en niet een proportioneel tarief van 6,8% van de vordering. Dat kan bij omvangrijke zaken grote kostenverschillen opleveren.
4. Conservatoir beslag
Tijdens de procedure kan het risico bestaan dat een schuldenaar geld wegsluist of activa verkoopt. Volgens de bron kan op basis van een buitenlandse rechterlijke of arbitrale uitspraak al vóór afronding van de tenuitvoerleggingsprocedure conservatoir beslag worden gevraagd. Daarmee kunnen verhaalsmogelijkheden worden beschermd.
5. Zekerheidstelling
Buitenlandse ondernemingen kunnen bij een Turkse procedure zekerheid moeten stellen voor het geval zij in het ongelijk worden gesteld. De bron stelt dat het Hof van Cassatie de vrijstelling uit het Haags Verdrag van 1954 voor natuurlijke personen niet toepast op rechtspersonen. Zonder een toepasselijk bilateraal verdrag dat ondernemingen dekt, kan daarom een budget voor zekerheid of een bankgarantie nodig zijn.
Bilaterale investeringsverdragen
Volgens de bron heeft Türkiye met meer dan 70 landen, waaronder Nederland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, verdragen gesloten ter bevordering en bescherming van investeringen. Deze bieden waarborgen voor kapitaaltransfers, eerlijke en billijke behandeling en bescherming tegen nationalisatie. Bij geschillen met de staat kunnen investeerders, binnen de toepasselijke verdragsvoorwaarden, internationale fora zoals ICSID benutten.
Wat kan een buitenlandse investeerder doen?
Laat een buitenlandse uitspraak over een handelsvordering, schadevergoeding of insolventie niet ongebruikt liggen. Bereid de benodigde apostille en beëdigde Turkse vertaling voor en werk samen met een kantoor dat internationaal procesrecht beheerst.
Laat beoordelen of vrijstelling van mediation, conservatoir beslag en de regels over arbitragekosten op uw zaak van toepassing zijn. Een actieve juridische aanpak helpt uw investeringen en verhaalsmogelijkheden in Türkiye te beschermen.